महाराष्ट्रात दुष्काळ जाहीर! ३५८ पैकी २६५ तालुक्यांचा समावेश.

महाराष्ट्रातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर; कोल्हापूर जिल्ह्यातील 6 तालुक्यांचा समावेश
पावसाअभावी राज्य सरकारचा मोठा निर्णय; शेतकऱ्यांना महसूल, कर्ज, वीज बिलासह विविध सवलती मिळणार
मुंबई : महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये यंदाच्या खरीप हंगामात पावसाने ओढ दिल्याने निर्माण झालेल्या दुष्काळसदृश परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने आज, शनिवार 26 सप्टेंबर 2026 रोजी 358 पैकी 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर केला आहे. या तालुक्यांमध्ये दुष्काळ व्यवस्थापनातील ‘ट्रिगर-1’ लागू करण्यात आला आहे. शासनाच्या या निर्णयामुळे दुष्काळग्रस्त शेतकरी आणि ग्रामीण भागातील नागरिकांना विविध सवलती व मदतीच्या उपाययोजनांचा लाभ मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
राज्यातील सुमारे 75 टक्के तालुके दुष्काळाच्या कक्षेत आले आहेत. पावसाची कमतरता, पिकांची परिस्थिती आणि उपलब्ध विविध निकषांच्या आधारे हा निर्णय घेण्यात आला आहे. दुष्काळ जाहीर झालेल्या भागात जमीन महसुलात सूट, पीक कर्जाचे पुनर्गठन, कर्जवसुलीला स्थगिती, कृषी पंपांच्या वीज बिलात सवलत, पिण्याच्या पाण्याचे नियोजन, चारा आणि रोजगाराच्या उपाययोजना करण्यात येणार आहेत.
कोल्हापूर जिल्ह्यातील 6 तालुके दुष्काळग्रस्त
विशेष म्हणजे नेहमीच चांगल्या पावसासाठी ओळखल्या जाणाऱ्या कोल्हापूर जिल्ह्यावरही यंदा दुष्काळाची छाया पडली आहे. शासनाने जाहीर केलेल्या 265 तालुक्यांच्या यादीमध्ये कोल्हापूर जिल्ह्यातील 12 पैकी 6 तालुक्यांचा समावेश करण्यात आला आहे.
कोल्हापूर जिल्ह्यातील दुष्काळग्रस्त तालुके पुढीलप्रमाणे आहेत :
पन्हाळा
राधानगरी
गगनबावडा
भुदरगड
आजरा
चंदगड
शासनाच्या जिल्हानिहाय यादीत या सहाही तालुक्यांचा स्पष्टपणे समावेश करण्यात आला आहे.
मात्र करवीर, हातकणंगले, शिरोळ, कागल, शाहूवाडी आणि गडहिंग्लज या कोल्हापूर जिल्ह्यातील इतर सहा तालुक्यांचा या 265 तालुक्यांच्या यादीत समावेश झालेला नाही, अशी शासनाच्या जाहीर यादीवरून माहिती मिळते.
कोल्हापूरमध्ये कमी पावसाची पार्श्वभूमी
कोल्हापूर जिल्ह्यात यंदा पावसाचे प्रमाण अपेक्षेपेक्षा कमी राहिल्याने खरीप पिकांवर परिणाम झाला आहे. काही दिवसांपूर्वी जिल्हास्तरीय दुष्काळ देखरेख समितीची बैठक घेण्यात आली होती. जिल्ह्यातील पर्जन्यमान, खरीप पिकांची स्थिती, पीक विमा आणि आगामी रब्बी हंगामाच्या नियोजनाचा आढावा या बैठकीत घेण्यात आला.
कमी पावसामुळे जमिनीतील ओलावा कमी झाल्याने काही भागातील पिकांच्या वाढीवर परिणाम झाल्याचे प्रशासनाच्या आढाव्यात समोर आले होते. त्याचबरोबर धरणांमधील पाणीसाठ्याचे नियोजन, जनावरांसाठी चाऱ्याची उपलब्धता आणि पीक संरक्षणाच्या उपाययोजनांवरही प्रशासनाने लक्ष केंद्रित केले आहे.
त्यामुळे राज्य सरकारच्या आजच्या निर्णयानंतर कोल्हापूर जिल्ह्यातील दुष्काळग्रस्त सहा तालुक्यांमध्ये शासनाच्या मदत व सवलतींच्या उपाययोजना कशा पद्धतीने लागू होतात, याकडे शेतकरी आणि ग्रामीण भागाचे लक्ष लागले आहे.
दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना कोणत्या सवलती मिळणार?
दुष्काळ जाहीर झालेल्या तालुक्यांसाठी शासनाने विविध उपाययोजना जाहीर केल्या आहेत.
1. जमीन महसुलात सूट
दुष्काळग्रस्त भागातील शेतकऱ्यांना जमीन महसुलात सूट देण्यात येणार आहे.
2. पीक कर्जाचे पुनर्गठन
शेतकऱ्यांच्या पीक कर्जाचे पुनर्गठन करण्याची प्रक्रिया राबवली जाणार आहे.
3. कर्जवसुलीला स्थगिती
शेतीशी संबंधित कर्जाच्या वसुलीला आवश्यकतेनुसार स्थगिती देण्यात येणार आहे.
4. कृषी पंपांच्या वीज बिलात सवलत
दुष्काळग्रस्त भागातील कृषी पंपांच्या चालू वीज बिलामध्ये सवलतीची तरतूद करण्यात आली आहे. यापूर्वी 7.5 अश्वशक्तीपर्यंतच्या कृषी पंपांचे वीज बिल माफ करण्यात आले असून, त्यापेक्षा अधिक क्षमतेच्या पंपांनाही सवलतीचा लाभ देण्याची तरतूद आहे.
5. विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्कात सवलत
दुष्काळग्रस्त भागातील शालेय व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्कात माफी देण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
6. रोजगार हमीच्या कामांना गती
रोजगार हमी योजनेअंतर्गत कामांचे निकष शिथिल करून ग्रामीण भागात अधिकाधिक रोजगाराची कामे उपलब्ध करून देण्यात येणार आहेत.
7. पिण्याच्या पाण्याचे नियोजन
गरज असलेल्या भागात टँकरद्वारे पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा करण्यात येणार आहे.
8. कृषी पंपांची वीज जोडणी खंडित न करण्याची उपाययोजना
टंचाई जाहीर झालेल्या गावांमध्ये शेतकऱ्यांच्या कृषी पंपांची वीज जोडणी खंडित केली जाणार नाही.
9. अन्नधान्याची उपलब्धता
शेतकरी, शेतमजूर आणि शेतीवर अवलंबून असलेल्या ग्रामीण नागरिकांना अन्नधान्याची कमतरता भासू नये यासाठी आवश्यक व्यवस्था करण्यात येणार आहे.
10. जनावरांसाठी चारा
दुष्काळी परिस्थितीत पशुधनासाठी आवश्यक चाऱ्याची व्यवस्था करण्यावर शासनाचा भर राहणार आहे.
11. जलसंधारणाच्या कामांना प्राधान्य
दुष्काळी परिस्थितीवर मात करण्यासाठी जलसंधारणाची कामे सुरू करण्यात येणार आहेत.
12. पाणी नियोजन
मानवी वापरासाठी तसेच जनावरांसाठी आवश्यक पाण्याचे नियोजन करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
पंचनामे आणि प्रत्यक्ष नुकसानभरपाईकडे लक्ष
दुष्काळ जाहीर झाल्याने शेतकऱ्यांना शासनाच्या विविध सवलतींचा मार्ग खुला झाला असला तरी प्रत्यक्ष पीक नुकसानीचे पंचनामे, नुकसानीचे मूल्यांकन आणि त्यानुसार मिळणारी आर्थिक मदत ही पुढील महत्त्वाची प्रक्रिया राहणार आहे.
शेतकऱ्यांच्या प्रत्यक्ष नुकसानीचा आढावा घेऊन आवश्यक ती मदत देण्यासाठी प्रशासनाकडून पुढील कार्यवाही केली जाणार आहे. त्यामुळे कोल्हापूर जिल्ह्यातील पन्हाळा, राधानगरी, गगनबावडा, भुदरगड, आजरा आणि चंदगड तालुक्यातील शेतकऱ्यांचे पंचनामे आणि शासनाच्या मदतीकडे विशेष लक्ष लागले आहे.
शेतकऱ्यांसाठी दिलासादायक निर्णय, मात्र पुढील अंमलबजावणी महत्त्वाची
राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर करण्याच्या निर्णयामुळे पावसाअभावी अडचणीत आलेल्या शेतकऱ्यांना शासनाच्या विविध सवलती मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. मात्र या सवलती आणि मदत प्रत्यक्ष लाभार्थ्यांपर्यंत किती जलद पोहोचतात, पंचनामे किती प्रभावीपणे होतात आणि पीक नुकसानीनुसार आर्थिक मदत कधी मिळते, हे पुढील काही दिवसांत स्पष्ट होणार आहे.
कोल्हापूर जिल्ह्यातील सहा तालुके दुष्काळग्रस्त जाहीर झाल्याने या तालुक्यांतील शेतकरी, शेतमजूर, पशुपालक आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेसाठी शासनाच्या उपाययोजनांची प्रभावी अंमलबजावणी होणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
महाराष्ट्र न्यूज नेटवर्क — कोल्हापूर