रुचिर शर्मा यांचा कॉलम:एआय 'बूम' वाढत्या कर्जाच्या ओझ्यामुळे 'बबल' ठरू नये
अमेरिकेच्या वाढत्या कर्जाबाबत 1970 च्या दशकापासूनच इशारे दिले जात आहेत, पण कोणताही इशारा खरा ठरला नाही. तथापि, आता अनियंत्रितपणे वाढणारे कर्ज महत्त्वाचे ठरू लागले आहे. गेल्या महिन्यात यामुळे जगभरात सरकारी बॉन्डची विक्री सुरू झाली. आणि याचा पहिला ठोस परिणाम असा होऊ शकतो की, अमेरिकन बॉन्डवरील वाढत्या व्याजदरांमुळे एआयच्या वेगाला ब्रेक लागेल. इतिहासात डोकावून पाहिल्यास असे दिसून येईल की, प्रत्येक मोठ्या आर्थिक बुडबुड्याचा अंत तेव्हाच झाला होता, जेव्हा त्याच्या केंद्रस्थानी असलेल्या कंपन्यांसाठी कर्जाचा खर्च खूप वाढला होता. यात 1800 च्या दशकात समोर आलेले रेल्वे-संकटही समाविष्ट आहे. मागील शतकात, केंद्रीय बँकिंगच्या काळात सर्व मोठे बुडबुडे तेव्हा फुटले, जेव्हा केंद्रीय बँकांनी त्यांच्या अल्पकालीन कर्जदरांमध्ये मोठी वाढ केली. पण यावेळी परिस्थिती वेगळी आहे. सामान्यतः, बाजारात उन्मादाच्या काळात कंपन्या वेगाने लोकप्रिय होत असलेल्या गुंतवणुकीच्या क्षेत्रात अधिक पैसे लावण्यासाठी मोठे कर्ज घेणे सुरू करतात. तेजीच्या वातावरणामुळे महागाई वाढते, व्याजदर वर जातात आणि बुडबुडा फुटतो. यानंतर सरकारे पुढे येतात आणि प्रभावित कंपन्यांच्या कर्जाची जबाबदारी स्वतःवर घेऊन, कमकुवत झालेल्या अर्थव्यवस्थेला गती देण्यासाठी स्वतः कर्ज घेतात. अलीकडील दशकांत सरकारची भूमिका बदलून चांगल्या आर्थिक काळातही सातत्याने प्रोत्साहन देण्याची झाली आहे. 2008 नंतरही बराच काळ सरकार वेगाने कर्ज वाढवत राहिली. या दशकात अमेरिकेची अर्थसंकल्पीय तूट जीडीपीच्या सुमारे 6 टक्के राहिली आहे – जी यापूर्वीच्या दशकांच्या सरासरीपेक्षा दुप्पटाहून अधिक आहे. या काळात कंपन्यांनी खूप नवीन कर्ज घेण्यापासून परावृत्त केले. केवळ गेल्या एका वर्षात, मोठ्या तंत्रज्ञान हायपरस्केलर कंपन्यांनी मोठ्या प्रमाणावर एआय इन्फ्रास्ट्रक्चरच्या विस्तारासाठी वित्तपुरवठा करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात कर्ज उभारण्यास सुरुवात केली आहे. अधिक कर्ज घेण्याचा परिणाम सरकारी खात्यांवर झाला आहे. आणि समस्या तिथूनच सुरू होतात. सार्वजनिक कर्जावरील व्याजातून एक गंभीर इशारा मिळतो, जे गेल्या पाच वर्षांत दुप्पट होऊन जीडीपीच्या 3 टक्क्यांहून अधिक झाले आहे. हा अमेरिकेसाठी एक नवीन विक्रम आहे आणि कोणत्याही मोठ्या विकसित अर्थव्यवस्थेतील व्याज देयकांच्या सर्वोच्च पातळीपर्यंतची सर्वात वेगवान वाढ आहे. सरकारी वित्ताबाबत वाढती चिंता – ऊर्जेच्या वेगाने वाढणाऱ्या किमतींसह इतर घटकांसह – जगभरातील सरकारी बॉन्डचे उत्पन्न वाढवले आहे. उच्च व्याजदरांचे हे वातावरण एआय कंपन्यांचा कर्ज घेण्याचा खर्चही वाढवत आहे. एआय बूममध्ये बुडबुड्याची अनेक लक्षणे आहेत. जोपर्यंत व्याजदर अशा पातळीवर पोहोचत नाहीत, जिथे कर्ज घेणे खूप महाग होईल, तोपर्यंत हा बुडबुडा फुगत राहील. माझ्या संशोधनानुसार, दहा वर्षांच्या अमेरिकन ट्रेझरी बाँडची यील्ड दीर्घकालीन कर्ज खर्चासाठी जागतिक बेंचमार्क आहे आणि सध्या ती 4.8 टक्के आहे. जेव्हा ही पातळी 5 टक्क्यांच्या पुढे जाईल, तेव्हा एआयचा बुडबुडा फुटू शकतो. हे कठोर आर्थिक धोरणाच्या काळाची सुरुवात दर्शवेल, ज्यात एआयच्या मोठ्या प्रकल्पांसाठी निधी उभारणे कठीण होईल. जेव्हा मोठ्या टेक कंपन्यांना अशा सरकारशी भांडवलासाठी स्पर्धा करावी लागेल, जे त्यांच्या बाँड्सवर 5 टक्क्यांपेक्षा जास्त यील्ड देत असेल, तेव्हा अनेक कंपन्या कर्ज बाजारातून बाहेर पडू शकतात. या वर्षी एआयच्या वापरामुळे अंदाजित वार्षिक महसूल सुमारे 200 अब्ज डॉलर आहे, तर कंपन्या डेटा सेंटर आणि इतर पायाभूत सुविधांवर 1 ट्रिलियन डॉलरपेक्षा जास्त खर्च करत आहेत. ही तफावत भरून काढण्यासाठी कंपन्या नवीन बाँड्स आणि इक्विटी जारी करण्यावर अवलंबून आहेत. अशी भीती आहे की अमेरिकेवरील वाढत्या कर्जाचा बोजा तिच्या महाशक्तीच्या स्थानाला कमकुवत करू शकतो आणि जगाच्या राखीव चलन म्हणून डॉलरचा मुकुट हिरावून घेऊ शकतो. पण अमेरिकेचे प्रमुख प्रतिस्पर्धी देखील कर्जाच्या आघाडीवर अशाच समस्यांशी झुंजत आहेत. सध्या, ज्या गोष्टीवर लक्ष ठेवण्याची गरज आहे, ती म्हणजे दहा वर्षांच्या ट्रेझरीची यील्ड किती वेगाने 5% च्या पुढे जाते आणि यामुळे एआय (AI) बूमवर किती धोका निर्माण होतो. (हे लेखकाचे स्वतःचे विचार आहेत)
